ALT YAPI UYGULAMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI

1. GİRİŞ
Su; hayatın kaynağı ve yaşamın varolabileceğinin vazgeçilemez bir unsurudur. İnsanlar, var oluşundan beri toplu halde yaşama geleneğine sahip olmuşlar ve yüzyıllar boyunca giderek artış gösteren kentleşme süreci sonucunda insanların en temel ihtiyaçları olan içmesuyunun sağlıklı olarak temini de yaşamsal önem kazanmıştır.

2. TARİHÇE

Cumhuriyet döneminde içmesuyu konusunda ilk düzenleme 1926 tarih ve 831 sayılı yasa ile "Sular Hakkında Kanun" olmuştur. Bu kanunda içmesuyu temini yetkisi Belediyelere verilmiştir.

1930 tarih ve 1393 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile de su sağlanma işinin Belediyelere verildiği belirtilmiş ve konuya ilişkin sağlık kural ve koşulları getirilmiştir.

1933 yılında İller Bankası'nın teşkilatlanmasına başlangıç olacak 2301 sayılı yasa ile Belediyeler Bankası kurulmuş ve Bankanın verdiği kredilerle bir çok belediyenin içmesuyu tesisinin gerçekleşmesine katkı sağlanmıştır.

Belediyeler Bankasının ardından Belediyeler İmar Heyetinin kurulması daha sonra da 1945 yılında 4759 sayılı yasa ile İller Bankası kurulmuş ve böylelikle Belediyelerin çağdaş anlamda sağlıklı bir alt yapıya kavuşmalarının yolu açılmıştır. Köylerden kentlere nüfus yönünden oldukça geniş bir yelpazede DSİ, İller Bankası ve Köy Hizmetlerince içmesuyu faaliyetleri yapılmış, ancak; adı geçen resmi kurumların görev alanları 1968 tarih ve 1053 sayılı yasa ile sınırlandırılarak DSİ'ye nüfusu 100.000 üzerinde olan şehirlerin içmesuyu temini, İller Bankasına da 100.000 ile 3.000 nüfus aralığındaki yerleşim yerlerinin tesislerini yapma görevi verilmiştir.

24.05.1983 tarih ve 2824 sayılı kanunla da Belediye Teşkilatı bulunan ve nüfusu 3000 altında bulunan Beldelerin ve Belediye Meclislerinin yetki vermesi halinde nüfusu 100.000 üzerinde olan kentlerin de içmesuyu sağlanmasına yönelik çalışmaların Banka görev kapsamına alınması sağlanmıştır.

3. CUMHURİYET DÖNEMİ GELİŞMELERİ

1923 yılında cumhuriyetimizin kuruluşundan sonra çağdaş dünya devletleri seviyesine ulaşmak yolunda en önemli engel alt yapı sorunu idi. Bu noktada tarihsel bir görev üstlenen İller Bankası bünyesinde sağlıklı bir alt yapı oluşturulması yolunda Su ve Kanalizasyon Dairesi adı altında kurulan başkanlık çok önemli başarılara imza atmıştır.

Giderek artış gösteren şehirleşme sürecinde ülkemizdeki kentli nüfus oranı 1945 yılında % 18.3 iken, 1990 yılında % 56.3'e , 1997 yılında ise % 65 gibi oldukça çarpıcı bir rakama ulaşmıştır. Bu durum, giderek artış gösteren altyapı faaliyetlerinin daha etkin bir şekilde yürütülebilmesi için, 1980 yılında İçmesuyu ve Kanalizasyon Dairesi adı altında iki ayrı daire başkanlığı şeklinde örgütlenmesine neden olmuştur.

İçmesuyu Dairesi Başkanlığı, suyun araştırılmasından, projelendirilmesine, projenin uygulanmasına ve halkımızın yararına sunulmasına kadar geçen süreç içindeki faaliyetlerini, deneyimli kadrosu ile yürütmektedir.

Belediyeler Bankasının kuruluş tarihi olan 1933 yılından önce yapılan tesis sayısı 29, 1933 - 1945 yılları arasında ise 20 adet iş yapılmıştır.

1963 yılında ülkemizde planlı dönem yatırım ve çalışmalarına geçilmiş ve 1945 - 1963 yılları arasında 458 adet içmesuyu işi ikmal edilmiştir.

Planlı Dönemin başlangıcı olan 1963'den bugüne kadar ( 2000 ) ise 3179 adet iş bitirilmiştir.

1983 yılındaki yasa değişikliği ve yıllara göre Belediye sayısındaki artış nedeni ile iş hacminde meydana gelen artışın yanı sıra Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca 1981-1990 yılları arasında kalan 10 yıllık sürenin "Uluslararası İçmesuyu ve Sanitasyon 10 Yılı" olarak ilan edilmesi ve bu kararın 1983 yılından itibaren ülkemizde de uygulamaya konularak Kalkınma Planlarında yer verilmesi, bu yıllarda sektördeki yatırımlarda artış meydana getirmiştir.

"Uluslararası İçmesuyu ve Sanitasyon 10 Yılı" süresi içindeki gelişim incelendiğinde; içmesuyu yatırımlarının İller Bankası yatırımları içindeki oranındaki artış, sektöre verilen önceliği de belirlemektedir. Yatırımların gerçekleşme oranı aşağıdaki şekildedir;

Ülkemizde yaşanan hızlı nüfus artışı (%2.2) ile gelişen kentleşme (%5.4) sonucu mevcut şebekenin ikinci ve hatta üçüncü defa yeniden ele alınma zorunluluğu ortaya çıkmıştır.

Kentleşme, sanayileşme ve turizm aktivitelerinin artışı nedenleri ile kişi başına günlük su tüketim ihtiyacının artması, öte yandan yer altı su rezervlerinin giderek sonucunda içme suyu temininde yüzeysel su kaynaklarının kullanımı zorunlu hale gelmiştir.Yüzeysel suların çoğunlukla arıtılarak tüketime verilmesi gerektiğinden içme suyu arıtma tesislerinin yapımı gündeme gelmiştir.

Bankamızca, bugüne değin kapasiteleri 5-4500 lt/sn. arasında değişen 14' ü il merkezi olmak üzere 75 adet içme suyu arıtma tesisi tamamlanarak işletmeye açılmıştır.

Belediyelerin içme suyu ihtiyaçlarının yüzeysel su kaynaklarından temini çalışmaları içinde, son yıllara kadar uygulanan pınar kaptajı, drenaj, derin kuyu, keson kuyu gibi kaptaj şekillerinin yanı sıra akarsulardan su alma amaçlı regülatör yapıları tesis edilmiş ve edilmektedir .

Aynı kapsam içinde; Bankamızca gölet tesisleri projelendirme ve inşaatı çalışmalarına başlanarak, Armutlu (Yalova) gölet inşaatı çalışmaları tamamlanmış olup geçici kabulü 1.7.1999'da yapılmıştır.

4. MALZEME

İçmesuyu işlerinin organize bir biçimde ele alınması sürecinin başlatılmasının ardından 1936 yılında Karabük Demir ve Çelik İşletmelerine bağlı olarak ilk font boru fabrikası kurulmuştur. 1954 yılına kadar yurdumuzun tek boru fabrikası olarak kalmıştır. Düşük kapasiteli üretim nedeniyle dışa bağımlılık süregelmiş gereksinimlerin karşılanması da büyük ölçüde ertelenmiştir.

Sümerbank, 1957 yılında İzmit'te Alman Mannesman Firması ile ortak olarak dikişli çelik boru fabrikası kurmuştur.

1964 yılında İller Bankasındaki bilgi birikimi ile boru üretimi konusunda geleceğe yönelik potansiyel yakalanmış bu nedenle peş peşe Asbestli Çimento, PVC çelik, ön gerilmeli beton boru HDPE ve CTP boru fabrikaları kurulmuştur. Bu gün ülkemizde çeşitli karakteristik ve türde boru üretimi yapan 35'in üstünde boru fabrikası vardır. İçmesuyu tesislerinde artık yüzde yüz yerli malzeme kullanılmakta içmesuyu inşaatlarının tamamı kendi mühendislik hizmetlerimizde yapılmaktadır.

Boru fabrikalarının etkinliklerinin sürmesinde, üretimde kalitenin yükseltilmesinde İller Bankasının küçümsenmeyecek katkıları olmaktadır.

Boru malzemesi dışında yangın musluğu, armatür gibi malzemeler de tamamıyla yurt içinden sağlanmaktadır.

Son yıllarda pompa sanayimizde büyük gelişme göstermiş ve büyük güçteki pompa ve motorlar da tamamen yurdumuzda üretilmeye başlamıştır. 1990'dan itibaren dalgıç pompaların kalite ve verimliliğinde önemli gelişmeler kaydedilmiştir.

Terfili iletim hatlarında gerekli olan darbe kontrol vanası. üretimine ve kullanımına geçilmiştir.

Klorlama cihazları klor tüp ve tankları için yerli üretim sektörü gelişmektedir. İller Bankasının yıllar itibarı ile boru tüketim miktarı ve cinsleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. İller Bankası'nca döşenen toplam boru uzunluğu 174.644 km.dir. Genel Toplam içinde yer alan boru toplamı her cins boruyu kapsamaktadır.

İçmesuyu arıtma tesislerinin projelendirme ve inşaatına yönelik içmesuyu projelerinin hazırlanmasına ait özel şartnameler, diğer yönetmelik, şartname, fiyat analizleri ve birim fiyatları Bankaca hazırlanarak uygulanmaktadır. Bütün bu çalışmalar, tüm Bayındırlık Sektöründe önemli bir ihtiyacı karşılayan dokümanlar haline gelmiştir.

1960'lı yıllardan itibaren ve yıllar içinde İller Bankası'nca gerçekleştirilen proje tipleştirmeleri çalışmalarından depolara ait olanların günün teknolojik gelişmelerine ve ihtiyaçlarına göre yenilenmesi çalışmalarına 1992 yılı içinde başlanmış olup, 1994 yılında sonuçlandırılarak,1995 yılından itibaren uygulamaya konulmuştur.

Bunun yanı sıra diğer proje tiplerinin de tadilatları etaplar halinde ele alınmaya başlanmıştır.

Yürürlükte bulunan TS 266 (Nisan-1997) Türk İçmesuyu Standardı ile 1988 yılında yürürlüğe giren "Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği" verileri de dikkate alınarak ham su kalitesinin belirlenmesi çalışmaları yapılmaktadır.

Bugüne kadar İller Bankası Merkez ve Bölge Müdürlükleri elemanlarınca sürdürülen etüt, araştırma çalışmalarının özellikle su rezervleri sınırlı ve aciliyet arz eden yörelerden başlanarak bu konuda uzmanlaşmış firmalara ihale yoluyla yaptırılması 1993 yılında Banka Yönetim Kurulunca da uygun görülmüş olup, konuya ilişkin özel şartname çerçevesinde söz konusu çalışmalar sürdürülmektedir.